Proboszczów (Probsthain)

Z dokumentu z roku 1206, w którym książę Henryk Brodaty nadawał dobra we wsi klasztorowi cysterek w Trzebnicy, wynika, że miejscowość operowała już nazwą Probosthougay lub Probosthou Gay („gaj proboszcza”). Nieco później natkniemy się (1216) na określenie ,,Probostougau". W roku 1251 miejscowość pojawi się w zapiskach jako Probosthain, w roku 1294 jako Proboschongai i Probsthayn. Niemieckie oboczności tej nazwy będą się pojawiały aż do roku 1945, kiedy to obok wspomnianej już Bystrzycy pojawiły się też Proboszczowy Gaj i Proboszczowice, by w roku 1946 przyjąć współczesną nazwę Proboszczów.

W roku 1323 miejscowość została lokowana na prawie niemieckim, wymieniany jest Zbudowano kościół. Z tej romańskiej budowli do dziś zachowały się jedynie relikty ścian i ostrołuczny portal, datowany na ok. 1320 rok. W 1294 r. Proboszczów należał do wójta Złotoryi Heinricha Scultetusa. Później miał wielu właścicieli : Thammon Scultetus, Heinrich von Sydlitz (Seydlitz), Albert von Waltersdorf i Hans Rimburg, Friedrich Pechwinkel, Sander von Grunau, Tristan Redern. Od tej chwili przez 360 lat miejscowość pozostawała w rękach von Redernów.

W roku 1419 dobudowano kaplicę, która z czasem stała się zakrystią dzisiejszego kościoła. Po pożarze w roku 1486 kościół odbudowano, a po przejęciu go w 1548 r. przez ewangelików dobudowano empory.

Podobnie jak inne miejscowości terenu gminy, także Proboszczów był w XVII w. jednym z centrów osadnictwa schwenckfeldystów, przybyłych tu głównie z ziemi kłodzkiej .

. Wojna trzydziestoletnia, a ściślej zniszczenia, jakie z sobą niosła, zaznaczyły się w dziejach Proboszczowa znacząco. Najpierw w roku 1633 kwaterowało tu (czytaj: pustoszyło i plądrowało) 7 regimentów wojsk cesarskich, potem wybuchła epidemia dżumy. W jej wyniku zmarło 350 osób - przeszło połowa lokalnej populacji.

Po wojnie trzydziestoletniej, wraz ze wzrostem prześladowań ewangelików w sąsiednim księstwie świdnicko-jaworskim, Proboszczów, a ściślej jego kościół, stał się miejscem modlitw wiernych z szeregu, często bardzo odległych, miejscowości. Pełnił więc funkcję tzw. kościoła ucieczkowego. 18 lipca 1674 r. - w kościele rozbrzmiały nowe organy, zbudowane przez George'a Tauchmanna z Czech. Poczyniono starania, by pomieścić przybywających zewsząd wiernych (m.in. poprzestawiano ławki) nie przyniosły spodziewanych rezultatów. Zdarzało się, że by pokrzepić łaknące duchowej pociechy dusze, pastor i diakon głosili też kazania na cmentarzu ... kościół w Proboszczowie stał się na lata ostoją wiary.

Ważnym było zdarzenie z roku 1701. Wówczas to, na wyraźne polecenie cesarza, wszystkie kościoły w księstwach: legnickim, brzeskim i wołowskim zostały oddane katolikom. Wszystkie z wyjątkiem 5 świątyń. Jednym z "ocalonych" był kościół w Proboszczowie. W takich okolicznościach w roku 1701 zapadła decyzja o znaczącej rozbudowie świątyni.

Po rozbudowie kościół zyskał drewniane sklepienie pozorne, bogato zdobione empory i wieżę. W roku 1718, na zlecenie hrabiego Niclasa von Rederna, malowidła na sklepieniu wykonał niejaki Treutscher z Żar. Hrabia nabył specjalnie w tym celu Biblię norymberską wraz z ilustracjami, by służyły one za inspirację powstających malowideł. Jak zapisano: "Na suficie kościoła nad ołtarzem duże malowidło przedstawia wszechświat, nad amboną pojednawczą tęczę, która ukazała się Noemu, zaś nad prezbiterium Sąd Ostateczny" .

Większość bogatego, barokowego wyposażenia świątyni pochodzi z XVIII w.

Kamienny ołtarz główny (1725), polichromowane, drewniane ołtarze boczne, drewniana . ambona i chrzcielnica (podobno dar wiernych z Jeleniej Góry), kamienne i drewniane figury barokowe i rokokowe wykonano właśnie w tym stuleciu.

W roku 1729 hrabia Nicolai Sigmund von Redern ufundował w pobliżu kościoła rodową kaplicę grobową. Spoczął w niej cztery lata później (1733), a dobIa odziedziczył jego syn, starosta powiatowy Friedrich Reinhard von Redern. W roku 1765 wartość jego majątku szacowano na ponad 50 000 talarów; była to naj prawdopodobniej najbogatsza na Pogórzu Kaczawskim posiadłość.W 1786 odnotowano w Proboszczowie pałac, dobra folwarczne, dobra lenne, 4 folwarki, kościół ewangelicki, plebanię, szkołę ewangelicką, 4 młyny wodne, wiatrak, 2 kuźnie, 3 karczmy i 217 domów. W 1825 r. wieś liczyła 225 domów, były: pałac, lenno, 2 folwarki, kościół ewangelicki, 3 szkoły ewangelickie, 2 szkoły popołudniowe. Funkcjonowały 4 młyny wodne, wiatrak, duży browar, piec wapienny i kamieniołom.

Za czasów von Bocków dotychczasowy pałac von Redernów został w roku 1821 zastąpiony neoklasycystyczną budowlą. Obok rozciągał się ogród, który ostatecznie w roku 1872, przekształcono w park w stylu angielskim. W roku 1870, majątek w Proboszczowie obejmował ponad 2 900 morgów gruntu i przynosił roczny dochód w wysokości ponad 5 000 talarów.

Zobacz też : OSTRZYCA PROBOSZCZOWICKA

>>Zobacz zdjęcia <<