Pielgrzymka (Pilgramsdort)

Miejscowość pojawi się w zapiskach z roku 1251 (Pilgrimstorj), w akcie nadania przez biskupa wrocławskiego Tomasza dóbr we wsi klasztorowi w Trzebnicy. W roku 1292 spotkamy formę Peregrini villa, w 1347 - kiedy to rycerz Heinrich von Kole sprzedał Pielgrzymkę Andreasowi Tuschindorfowi - nazwę miejscowości odnotowano jako Pilgersdorf Sarn akt lokacyjny datowany jest na rok 1323. W zapiskach późniejszych stuleci spotkamy już w zasadzie tylko formę Pilgramsdorf, z rozróżnieniem na Ober (Górny) i Nieder (Dolny) dwór.

U schyłku XVI w. cała Pielgrzymka znalazła się w jednym ręku. Pierwsza połowa wieku XVII, lata wojny trzydziestoletniej (1618-1648) nie są łaskawe dla miejscowości. Dwór, a właściwiej zamek Knobelsdorfów, uznawany za jedną z najokazalszych rezydencji regionu, stanowi często kwaterę dowódców walczących stron. W roku 1626 zajmuje go głównodowodzący wojskami cesarskim książę Albrecht von Wallenstein (stąd m.in. poprowadzony zostanie 4 października 1633 r. brutalny napad na Złotoryję). W latach 1633­-34, wraz z zawleczoną przez wojsko epidemią dżumy, w Pielgrzymce zmarło 400 osób. W roku 1639 dwór zajęli Szwedzi. W latach 1650-1665 podjęto decyzję o wzniesieniu nowego, renesansowego w charakterze, obronnego dworu. W roku 1663 Pielgrzymka przeżyła epidemię cholery (mogiła zmarłych w epidemii znajdowała się na lewo od wejścia na przykościelny cmentarz jeszcze przed II wojną światową).

W drugiej połowie XVII stulecia Pielgrzymka stała się własnością rodu von Wiese, któremu przypisuje się też założenie Nowych Łąk. To za panowania tej rodziny renesansowy dwór Knobelsdorfów został najpierw przebudowany (1696), a później, po pożarze w roku 1721, odbudowany już jako barokowy, 2. kondygnacyjny pałac. W roku 1757 w Pielgrzymce obozowała cesarska armia obozowała. Sama posiadłość, uznawana za jedną z najbogatszych na Pogórzu Kaczawskim, znalazła się w roku 1776 pod zarządem kawalerzysty, podpułkownika Friedricha Wilhelma von Leckow. Zdążył on jeszcze odbudować pałac po pożarze z roku 1778. W roku 1785 - wieś nabył starosta Valentin Sigmund von Redern und Probsthain. W skład dóbr wchodziła Pielgrzymka Dolna i Górna oraz Nowe Łąki. Pałac, 2 oficyny, 2 folwarki, kościół ewangelicki, plebania, szkoła, 3 kamieniołomy, 3 młyny wodne, 3 kuźnie, browar, przytułek i 206 domów, zamieszkanych przez 26 kmieci, 25 zagrodników i 13 7 chałupników - oto obraz Pielgrzymki w drugiej połowie XVIII stulecia.

Ważną datą w dziejach miejscowości i pałacu był rok 1813. Rozgrywający się na Śląsku etap kampanii napoleońskiej, zakończony Bitwą nad Kaczawą w sierpniu 1813 roku, zaowocował licznymi pobytami w Pielgrzymce ówczesnych znakomitości. Kwaterował tu król pruski Fryderyk Wilhelm III, car Aleksander I, naczelny wódz sprzymierzonych sił rosyjsko-pruskich feldmarszałek Gebhard Leberecht von Bliicher, marszałek Macdonald i wielu innych wybitnych dowódców i polityków

Dokumenty z XIX i pierwszej połowy XX stulecia wspominają o Pielgrzymce jako miejscowości, w której znajdowały się m.in.: 3 młyny wodne o 8 kołach, olejarnia, browar, gorzelnia, cegielnia, 5 kuźni, 3 karczmy (szczególnie znana była ta zwana "sądową"), 2

szynki, 3 torfiarnie produkujące łącznie 40 000 kostek torfu, 3 kamieniołomy.

W latach II wojny światowej w Pielgrzymce i okolicy znajdowały się filie Stalagu VIII A ze Zgorzelca (dla jeńców wojennych) i obozy pracy dla robotników przymusowych. Po wkroczeniu w 1945 roku Armii Czerwonej doszło 12 lutego tegoż roku do pożaru pałacu; nie remontowany po tym zdarzeniu został ostatecznie rozebrany w latach 70. XX wieku

Kościół w Pielgrzymce (obecnie p.w. Św. Jana Nepomucena) po raz pierwszy został wymieniony w dokumentach z roku 1305 i 1335. Do roku 1523, a więc do przyjęcia przez księcia Fryderyka II nauki Lutra w księstwie legnickim, świątynia służyła katolikom.

W latach 1517 - 1579 kościół przebudowano. Pojawiło się nowe prezbiterium, dobudowano przypory i podwyższono wieżę (podobno do II wojny światowej wisiał w niej dzwon z 1486 roku, który w roku 1942 przetopiono na potrzeby przemysłu zbrojeniowego)..

W 1685 roku w kościele zainstalowano drewniany, polichromowany prospekt organowy. Kilka lat później, w początkach XVIII stulecia (1720-28), świątynię znowu przebudowano. Kościół w Pielgrzymce, jak wiele innych leżących przy granicy księstwa legnickiego ewangelickich świątyń, pełnił rolę tzw. kościoła "granicznego" lub "ucieczkowego". Prawdopodobnie z tego czasu pochodzą dwa rzędy empor. Górne ozdobiono scenami ze Starego Testamentu. Znajdziemy wśród nich: Potop, Walkę z Filistynami, Nadanie 10 przykazań, Mojżesza i Jozuego, Paschę dla Izraelitów, Sprzedanie Józefa, Węża Miedzianego, Daniela wśród lwów, Jonasza w paszczy wieloryba, Wyprowadzenie Lota z Sodomy. Empory dolne przywołują Nowy Testament: Pokłon pasterzy, Pokłon Trzech Króli, Chrzest Chrystusa, Kazanie na Górze, Przemienienie Pańskie, Wjazd do Jerozolimy, Ostatnią wieczerzę, Pocałunek Judasza, Jezusa i niewiasty, Złożenie do grobu, Zmartwychwstanie, Wniebowstąpienie, Sąd Ostateczny. Niestety, do dziś nie dotrwała empora szlachecka, a 60 obrazów znajdujących się niegdyś na emporach usunięto.

W kościele zwraca uwagę XVIII wieczny architektoniczny ołtarz z obrazami:

mce_style="margin: 0cm 0.45pt 0.0001pt 0.25pt; text-align: justify; text-indent: 35.5pt; line-height: 13.65pt;" mce_src="/images/oltarzglowny.jpg" mce_style="float: left;" border=0 v:shapes="_x0000_i1026"> "Modlitwa w Ogrójcu" i "Wąż Miedziany". Zdobią go też rzeźbiarskie wyobrażenia św. Jana Ewangelisty i Św. Piotra. Na barokowej ambonie dostrzeżemy postacie czterech ewangelistów: Łukasza z wołem, Jana z orłem, Marka z lwem i Mateusza z uskrzydlonym młodzieńcem. Sklepienie świątyni (poczynając od ołtarza) zdobią malowidła: "Stworzenie świata", "Historia życia Chrystusa", "Zesłanie Ducha Świętego" i "Chór anielski". Godnym

polecenia jest także neogotycki konfesjonał i XVIII-wieczna chrzcielnica. Niegdyś znajdował się tu także piękny, neorenesansowy piec żeliwny z XIX w. (obecnie w wyposażeniu wzniesionej obok plebanii świetlicy).

>> zobacz galerię <<