NOWA WIEŚ GRODZISKA

Wieś położona 240 m n.p.m., oddalona o 4,5 km od Pielgrzymki w kierunku północno – zachodnim.

Pod nazwą "nova villa australis" (Nowa Wieś Południowa) miejscowość wspomniana została po raz pierwszy w roku 1268. Miejscowość powstała z osady związanej początkowo z grodem, potem zaś zamkiem na Grodźcu. Jest więc starsza niż pierwsze dotyczące jej zapiski.

Kościół (obecnie p.w. Matki Boskiej Anielskiej, dawniej - św. Franciszka) źródła wymieniają po raz pierwszy w roku 1429, choć można przyjąć, że pojawił się już pod koniec wieku XIII. Nowa Wieś Grodziska była w XVI w. ośrodkiem protestantyzmu; już ok. 1530 r. świątynia przeszła w ręce wyznawców Lutra. W latach wojny trzydziestoletniej, podobnie jak inne miejscowości gminy, wieś znacząco ucierpiała (zaginęły m.in. księgi parafialne, co utrudniało potem poznanie dawnych dziejów miejscowości). Jej właścicielami byli : właścicieli. von Borwitzowie, Hans von Redem. Christoph von Stange, Heinrich von Kreckwitz Samuel von Stange, nieznany z imienia von Nase. Dalszy poczet właścicieli to: M.G. von Schleusern , J.D. von Doppel, rodzina von Wiese, Ernst Christian Ferdinand von Heinze, Bohne, von Schellendorf , von Gersdorf , von Rosen, von Schill, von EIsner i Erna Plein.

W wieku XVII, w latach po zakończeniu wojny trzydziestoletniej, spora część mieszkańców Nowej Wsi Grodziskiej skłoniła ucha ku naukom Caspara Schwenckfelda; miejscowość w latach 1654-1674 uznawano za silny ośrodek wyznawców schwenckfeldyzmu.

W latach 1705-1709, w związku z utrudnianiem sprawowania kultu ewangelikom w sąsiednim księstwie świdnicko-jaworskim, świątynię w Nowej Wsi Grodziskiej przebudowano, by mogła pełnić rolę tzw. kościoła ucieczkowego. Kościół liczył ponoć 1 000 miejsc siedzących! Z dawniejszego wyposażenia pozostały: piaskowcowa, gotycka chrzcielnica datowana na wiek XV, oraz piaskowcowy portal wieży. Portal w elewacji zachodniej jest późniejszy; datuje się go na 1555 rok. Po przebudowie z początków XVIII wieku kościół zyskał barokowy ołtarz główny (1718), polichromowaną, drewnianą ambonę i trzypoziomowe empory z malowidłami o treści religijnej (ok. 1730). Nieco późniejszy (koniec XVIII w.) jest drewniany prospekt organowy i piaskowcowa kropielnica (1810). Dwa dzwony w kościelnej wieży pochodzą z 1522 i 1682 r.

1765 r. we wsi mieszkał 1 kmieć, 16 zagrodników, 47 chałupników, 7 rzemieślników i 4 wolnych ludzi. We wsi był kościół ewangelicki, pastorówka, ewangelicka szkoła, folwark, kuźnia, karczma.Z renesansowego dworu von Borwitzów pozostał jedynie portal z wykutą datą 1562 (umieszczono go wtórnie w mieszkalnej oficynie nowo wznoszonego dworu). Zespół dworski, który dotrwał do naszych czasów, wzniesiono w II ćwierci XIX stulecia składa się z piętrowego dworu, budynków gospodarczych oficyny. Nieco później, w latach 60. XIX w. założono na pow. 6,5 ha krajobrazowy park.

Nowa Wieś Grodziska zaczęła rozwijać się dynamicznie pod koniec XIX w., wraz z uruchomieniem stacji kolejowej. Posadowiono ją co prawda nie w samej miejscowości, lecz nieco na uboczu, pomiędzy wsią a Skorzynicami, Czaplami i Sędzimirowem. Z założenia linia kolejowa miała przede wszystkim obsługiwać kamieniołom na Kopce, stąd taka lokalizacja dworca.

Atrakcją turystyczną miejscowości mogą być XIX-wieczne budynki mieszkalne, wśród których zdarzają się domy o konstrukcji przysłupowej i szachulcowej, a także stojący obok domu nr 35 krzyż pokutny.

>> zobacz galerię <<